Waar rook is, is vuur. Of niet…
Sinds het ontstaan van woonhuizen zijn er ook haardplaatsen. In de IJzertijd is dat een open haardplaats middenin de ruimte. De Romeinen plaatsen een fornuis tegen de buitenmuur onder een raam. Koken en warmte gaan zo samen in de eerste eeuw.
In Romeinse soldatenbarakken wonen de soldaten met acht man in een contubernium. Deze is verdeeld in een kleine wapenkamer en daarachter een grotere verblijfsruimte met hierboven een lage slaapverdieping. De ruimten worden verwarmd met een haard waarop ook wordt gekookt. Als brandstoffen worden hout, houtskool en langs de Limes ook turf gebruikt.
De papilione, de verblijfsruimte, is de grootste ruimte in het contubernium. Hier wonen de acht soldaten. De haard staat tegen de tussenwand met de wapenkamer. Soms staat de haard in het midden van de ruimte.
De haard
In een contubernium wordt gekookt door de soldaten. Dit is gebruikelijk, want Romeinen hebben niet zoiets als een kantine. Soldaten hebben daarom ook eigen pannen en ander keukengerei. De haard is in principe een Romeins fornuis. Op de betegelde of geleemde bovenkant wordt een open vuurtje gestookt. Er wordt pas gekookt als de brandstof genoeg gloeit. De pan wordt op een rooster geplaatst. Dit betekent wel dat er rook is, vooral tijdens het aanmaken van het vuur.
Rook
Nu valt het met de hoeveelheid rook meestal wel mee. Rook ontstaat vooral als de brandstof ‘verontreinigd’ is of als deze nat is. Rook kan worden voorkomen door de brandstof goed te laten gloeien en te zorgen dat er geen vlammen zijn. Romeinen maken onder meer gebruik van houtskool. Houtskool is een relatief schone brandstof met weinig rookontwikkeling. In onze regio gebruiken zij zeer waarschijnlijk ook turfballen.
Rookgat
Rook is warme lucht en daarom stijgt deze van nature. Om de trek te verbeteren heeft het rookgat in het dak een kapje. Dit voorkomt dat wind een grote rol gaat spelen en de rook naar binnen slaat.
In Romeinse woonhuizen zit het fornuis tegen een buitenwand met boven het fornuis een raam naar buiten. In een soldatenverblijf gaat het om een opening in de tussenwand naar de wapenkamer. De rook ontsnapt door deze hoge opening en vervolgens door het rookgat in het dak. Toch kan er wel een geringe hoeveelheid rook via kieren in de vloer van de slaapverdieping door het dak zelf ontsnappen.
