Vrouwenkleding in de provincies van het Romeinse Rijk

Zo af en toe krijgen ‘gewone moderne mensen’ de kans om de verschillen in Romeinse vrouwenkleding in één keer te bekijken. Dat was het geval tijdens het evenement Modeweekend 2026 in Museumpark Archeon. Oudheidkundige Ratna Drost reconstrueert kleding uit de antieke oudheid, onder meer voor verschillende musea. Uit haar collectie had zij een expositie samengesteld met vrouwenkleding uit de Romeinse keizertijd. Twee voorbeelden uit de vroege Romeinse keizertijd, een uit het Nabije Oosten en een uit het Gallische westen, laten zien hoe verschillend deze traditionele kleding kan zijn.

Grafbeeld uit Palmyra

De vrouwenkleding uit Palmyra is gereconstrueerd aan de hand van een beeld uit een graftombe. Er zijn verschillende soortgelijke beelden gevonden. Een origineel beeld is te zien in het Rijksmuseum van Oudheden Leiden (RMO). Deze buste dateert uit het eerste kwart van de derde eeuw (tussen de jaren 200 en 225). Dit is de periode waarin de stad Palmyra het toppunt van haar bloei beleefde.

Het RMO omschrijft het beeld als volgt: ‘Aan de kleding is te zien dat het om een welgestelde dame gaat. Over haar hoofd draagt ze een sluier, die ze met de linkerhand vasthoudt. De rechterhand steekt net onder de borst uit het gewaad. De vrouw is gekleed in een chiton en overkleed, met sterk gestileerde plooien. Links boven de borst draagt ze een rozetvormige broche, om de hals een gouden ketting met hanger en aan de handen drie blauwe ringen. De kleuren van de sieraden kennen we doordat er nog verfresten van de oorspronkelijke beschildering op het beeld aanwezig zijn. Verder heeft ze nog een diadeem in haar haren en draagt ze sierlijke oorhangers.’

Grafvondst uit Martes-de-Veyre

De vrouwenkleding uit Gallië is gereconstrueerd aan de hand van opgravingen in 1893 op een antieke begraafplaats in Martes-de-Veyre. De kleding in graf D (gedateerd tussen de jaren 50 en 150) is van een vrouw en is buitengewoon goed bewaard gebleven. Deze bestaat uit een tuniek, de Gallic coat, een brede sjerp, kniehoge sokken en leren schoenen. De Gallic coat wordt echter meestal zonder sjerp gedragen, dit is bekend uit verschillende reliëfs die elders zijn gevonden. Daarom is de sjerp waarschijnlijk eerder een smalle sjaal. De tuniek is kuitlang en eronder wordt een langere linnen ondertuniek gedragen.

Er is meer aan kleding gevonden in hetzelfde grafveld. Tijdens het opnieuw bekijken van de oude vondsten in het kader van een onderzoeksproject zijn verschillende stukken van een andere wollen tuniek teruggevonden. Deze tuniek is gereconstrueerd door de losse stukken min of meer als een puzzel uit te leggen, op de afbeelding met de reconstructie is dit de bovenste tuniek.  

Reconstructies

Voor beide reconstructies is stof gekozen die zoveel mogelijk lijkt op het originele textiel. Uit andere onderzoeken is redelijk goed bekend welke materialen in het algemeen voor kledingstukken worden gebruikt. Meestal gaat het om wol of linnen. De kleuren en patronen zijn gebaseerd op wetenschappelijke onderzoeksresultaten. Van het grafbeeld uit Palmyra zijn verfresten onderzocht om het kleurgebruik vast te stellen. Van de Gallische grafvondst is hetzelfde gedaan met het originele textiel.

Ratna Drost reconstrueert zowel specifieke kleding voor musea als antieke kleding die gedragen wordt door herbelevers. Zij is oudheidkundige en kunsthistorica, gespecialiseerd in Grieks-Romeins dagelijks leven en kleding. Zij werkt als coördinator Romeinse periode in Museumpark Archeon én zij werkt als zelfstandig onderzoeker onder meer via Mnemosynes World.

Foto boven: Gallic coat (links, groen geruit) en Palmyra kostuum (midden, blauw), reconstructies door Ratna Drost
Foto onder: verschillende tentoongestelde kostuums met Ratna Drost in het midden in Romeinse kleding

Afbeelding 1 het grafbeeld uit Palmyra: RMO Leiden CC BY 4.0
Afbeelding 2 de originele Gallische tuniek: Nouvelles études de tuniques romaines. Les Martres-de-Veyre (Puy-de-Dôme), foto H. Granger-Taylor en musée Bargoin.