Tabula ansata in het Westvaartpark
Misschien is een deel van de tienduizenden vondsten in Hazerswoude-Westvaartpark van een Gallo-Romeinse tempel. Aanwijzingen zijn onder meer opgegraven beeldjes en een tabula ansata. De archeologen denken na iets meer onderzoek dat de tabula ansata 'gewoon' een naambord voor bijvoorbeeld een (moeras)brug of een gebouw is.
Tijdens de voorbereidingen voor de bouw van de nieuwe woonwijk Westvaartpark bij Hazerswoude-Rijndijk zijn tijdens een archeologisch onderzoek sporen van een Romeins militair steunpunt, een dam, een stukje Limesweg en misschien aanwijzingen voor een tempel gevonden. Het gaat daarbij vooral om sporen en resten van gebouwen en resten van gebruiksvoorwerpen, waaronder veel potscherven. Door een amateur met een metaaldetector is na afloop van de opgravingen een muntschat aangetroffen. De locatie is voor het westen van Nederland een unieke Romeinse vondst.
Een bijzondere vondst is de houten tabula ansata. Een tabula ansata is een plaat met driehoeken aan de kopse kanten. De driehoeken worden vleugels genoemd. Soms zijn het halfronde cirkels in plaats van driehoeken. Kleine Romeinse exemplaren worden als ‘naambordje’ onder meer op een schild of schildhoes bevestigd, ze zijn dan van metaal of leer. Grotere exemplaren zijn naamborden.
Tabula ansata ♥
De in het Westvaartpark opgegraven tabula ansata is een houten exemplaar van circa 30 centimeter breed. Op het hout zijn sporen van bevestiging zichtbaar en wellicht resten van een inscriptie. Een dergelijk bord met inscriptie is in de context van een tempel een ‘geschenk’ voor de goden. De inscriptie is over het algemeen de verwoording van een ingeloste belofte door de god aan de gever. Dergelijke dankwoorden komen ook voor op votiefstenen waarbij de inscriptie vaak wordt vergezeld door een afbeelding. Hoe romantisch het idee van een Romeinse tempel ook is, tegenwoordig denken de archeologen dat deze tabula een 'gewoon' naambord is, bijvoorbeeld van een gebouw of een brug.
Gallo-Romeinse tempel
Als er wel een tempel op de locatie Westvaartpark stond, dan was het een Gallo-Romeinse tempel. In het noordwesten van het Romeinse Rijk is dit het normale type tempel. Een tempel is een bijzondere vondst. Tempels worden namelijk niet vaak gevonden, terwijl elke behoorlijke nederzetting een tempel heeft. Dat komt omdat een Gallo-Romeinse tempel is opgebouwd uit een groot leeg terrein met een altaar voor de ingang van de cella, het huis van de god of godin. Dit tempelhuis of cella is niet bedoeld voor de gelovigen, hier komt enkel de priester of priesteres en dus gaat het om een klein gebouw op een groot leeg terrein. De Romeinse gelovigen staan buiten op het tempelterrein, zoals zij later in de grote hal van een christelijke kerk zullen staan.
Dit artikel is herzien op 28 september 2025.
Foto boven: de in het Westvaartpark gevonden tabula ansata (gemeente Alphen aan den Rijn - ODMH)
Foto onder: reconstructie van een Gallo-Romeinse tempel naar een voorbeeld uit Elst in Museumpark Archeon
