Het terrein is er woest. Het klimaat ruw. Het leven en landschap somber.

Welkom in Romeins Alphen!

Soldatenkeizers in de derde eeuw

Soldatenkeizers in de derde eeuw

06 februari 2024

In de derde eeuw is het gedaan met de Pax Romana, de Romeinse vrede die in de eerste en tweede eeuw heerst. Tussen 235 en 284 zijn er veel burgeroorlogen en is er politieke onrust. De ene keizer volgt de andere in rap tempo op.

De onrusten beginnen als in 235 keizer Severus Alexander door zijn eigen troepen wordt vermoord. Niemand kan de macht voldoende naar zich toe trekken en er volgen burgeroorlogen tussen de Romeinse legeraanvoerders. Hierdoor krijgen Germanen langs de noordgrens enigszins vrij spel, evenals stammen aan de oostelijke grens. De onderlinge strijd binnen het Romeinse leger loopt uiteindelijk zo hoog op dat in 260 zelfs drie Romeinse Rijken ontstaan.

Pas tussen 270 en 275 ziet keizer Lucius Aurelianus kans om de orde enigszins te herstellen. Maar het duurt nog totdat Diocletianus in 284 keizer wordt voordat het Romeinse Rijk iets van de oude glorie én vrede herwint.

Soldatenkeizers

Veel keizers verkrijgen de hoogste positie omdat zij legeraanvoerder zijn, vandaar de bijnaam soldatenkeizers. Door en met de steun van hun legioenen kunnen zij zich mengen in de Romeinse politiek. Nu is dit niet nieuw, want in het Vierkeizerjaar (69) zijn ook verschillende legeraanvoerders uitgeroepen tot keizer. Maar Vespasianus zag toen kans om snel de orde te herstellen. Dat lukt in de derde eeuw niet. Overigens heeft elke keizer, ook een legitieme troonopvolger, de steun van het Romeinse leger nodig om op de troon te komen en te blijven.

Macht van het Romeinse leger

De snelle opvolging van keizers loopt in de derde eeuw de spuigaten uit. Regelmatig zijn er ook meer machthebbers die tegelijkertijd het keizerschap claimen. Vlak na het begin van de onlusten in de derde eeuw, in het jaar 238, zijn er maar liefst zes keizers. Het gaat in de hele derde eeuw telkens om korte perioden en er heerst regelmatig verwarring over wie nu officieel de macht heeft. Vaak worden de soldatenkeizers al door een andere factie vermoord nog voordat zij een stap in Rome hebben gezet.

Diocletianus

Uiteindelijk is het Lucius Aurelianus die tijdens zijn bewind (270-275) grotendeels een einde maakt aan de onrusten. Hij begint met het terugwinnen van de verloren gebieden. Het is echter keizer Diocletianus, die regeert van 284 tot 305, die definitief de eenheid herstelt. Deze keizer regeert ook lang genoeg om hervormingen door te voeren van onder meer leger en belastingen. Ook voert hij de Tetrarchie in, een regering die uit vier heersers bestaat: twee keizers en twee keizerlijke opvolgers elk met een eigen territorium binnen het Romeinse Rijk.

In het artikel Ruim duizend jaar Romeins Rijk staat een tijdlijn.

Afbeelding: keizer Aurelianus als zonnegod (Publiek Domein)