Slag in het Teutoburgerwoud
De Romeinse generaal Varus is beroemd geworden door het verlies van drie legioenen in het jaar 9 nabij het Teutoburgerwoud in het Vrije Germania. Keizer Augustus is dan nog druk bezig om een deel van dit gebied in te lijven tot aan de rivier Elbe. De verloren veldslag maakt min of meer een einde aan die ambitie.
De Romeinse noordwestelijke grens is in het jaar 9 geen duidelijke lijn op de kaart. Een deel van het Germaanse gebied hoort dan weer wel en dan weer niet bij het Romeinse Rijk. Langs de rivieren Rijn, Lippe en Eems en langs de kust van de Noordzee zijn al vroeg versterkingen en zelfs steden gebouwd. Als later, in het jaar 47 door keizer Claudius, de grens bij de Rijn wordt ingesteld, is het gebied langs de Eems weer van de Frisii en de Chauken. Ook de rest van het gebied tussen Elbe en Rijn wordt dan grotendeels verlaten.
Varusslag
De veldslag in het Teutoburgerwoud heet in de wandelgangen de ‘Varusslag’. Drie Romeinse legioenen en hun kampvolgers zijn in het jaar 9 door Germaanse stammen compleet in de pan gehakt. Pas jaren later, in de jaren 15 en 16, zijn de gesneuvelde militairen begraven door generaal Germanicus en zijn er veldtekens terug gevonden. In de ‘veldslag’ is gevochten door ongeveer twintigduizend Romeinen van Legio XVII, Legio XVIII en Legio XIX. Zij zijn in dit gebied gestationeerd. De ongeveer dertienduizend Germaanse tegenstanders zijn een alliantie van verschillende stammen onder aanvoering van de Cherusk Arminius.
De valstrik
Het normaal gesproken veel beter georganiseerde Romeinse leger is in een val gelokt. In het bosrijke landschap is een smalle doorgang tussen heuvels en een moeras. De pas is ongeveer honderd meter breed. Daardoor moeten de Romeinse legioenen in een smalle kilometers lange colonne marcheren met achter zich de tros met de kampvolgers. Ideaal dus voor een guerrillatactiek, waarbij Germaanse krijgers vanuit de dichte bossen korte felle aanvallen plegen. Tot overmaat van ramp is het weer slecht waardoor het terrein vrijwel onbegaanbaar is. Ergens naast deze smalle doorgang hebben de Germaanse troepen een versterking ingericht, compleet met een aarden wal. Uiteindelijk wordt de strijd tussen 9 en 11 september uitgevochten. Er zijn maar weinig overlevenden. De legioenen XVII, XVIII en XIX bestaan daarna niet meer.
Kalkriese
De locatie van de veldslag is bij het dorpje Kalkriese. Hier is een groot deel van het slagveld ontdekt en deels door archeologen opgegraven. Op het veld zijn gedenkplaten geplaatst. Ook is er een museum met veel van de vondsten. Elk jaar wordt een groot festival georganiseerd om de Varusslag te herdenken: de Römer- und Germanentagen.
