Romeinse stadswandeling: Haalebosbrug, Adventskerk Paradijslaan, hoek Rijnplein en Adventskerk Julianastraat

Als je in het Alphense stadshart loopt, zou je denken dat Alphen aan den Rijn een ‘nieuwe’ stad is. Er zijn weinig historische monumenten en er is geen Romeinse ruïne te zien. Gelukkig is er genoeg van het Romeinse verleden te zien, als je maar weet waar je naar kijkt.

De Prof.dr. J.K. Haalebosbrug (halteplaats 7) over het Omloopkanaal ligt in het hart van Albaniana. Het moderne Omloopkanaal langs het Fossapad en de Postkade is de grens van het castellumterrein aan de noord- en de westkant. De Castellumstraat richting Alphensebrug is de grens van het castellumterrein aan de zuidkant. Aan de oostkant van het castellumterrein ligt de rivier Rijn. Dit terrein is waar het Romeinse leger woont en werkt.

Onder het gemeentehuis, het Stadhuisplein, de bankgebouwen, de voormalige school, Hoogvliet en de Bonifaciuskerk ligt in de Romeinse tijd de vicus. In dit dorp wonen burgers. Het zijn gezinnen van soldaten, ambachtslieden en handelaren. Er zijn woningen, winkels, horecaondernemingen en pakhuizen. Twee grote pakhuizen zijn gevonden tussen de Julianastraat en de Paradijslaan.

Paradijslaan Adventskerk

Een verborgen hoekje is te vinden langs het pad langs het Omloopkanaal aan de kant van de Adventskerk. Tussen Grafkapel De Smeth en de Adventskerk is een fraai hek (halteplaats 6). Achter het open metalen hekwerk is een binnenplaatsje te zien. Langs de gevel van de Adventskerk is een doorkijkje naar de Julianastraat. Hier is de noordkant van het Romeinse badhuis opgegraven. De gevel blijkt ongeveer dertig meter lang te zijn, inclusief een absis. Dat is maar zo’n zes meter korter dan de kerk. De rest van het badhuis ligt mogelijk nog steeds onder de Adventskerk.

Het is normaal om bij een castellum een badhuis te bouwen. Waarschijnlijk is dit badhuis er al vanaf de bouw van het eerste castellum. Wat er tijdens de opgravingen is gevonden, stamt echter uit het einde van de tweede eeuw. De fundamenten van het stenen badhuis laten een ‘normale’ plattegrond zien met achter elkaar gelegen ruimten voor een badgang. Het badhuis is lang en smal. Het lijkt erg op het Romeinse badhuis in Museumpark Archeon, maar het is ongeveer een derde kleiner.

Een badhuis bij een castellum wordt gebruikt door het leger en door de burgers van het dorp. Dat wordt netjes geregeld met openingstijden voor doelgroepen. Het is bijvoorbeeld niet de bedoeling dat mannen en vrouwen door elkaar gaan baden. Er is een kleedruimte, een koud bad, een warm bad en vaak ook een massageruimte.

Hoek Castellumstraat-Rijnplein

Op de hoek van de Castellumstraat en het Rijnplein staat in de derde eeuw de kleurrijke en van beeldhouwwerk voorziene stenen poort van het derde castellum. Van deze zuidelijke poort zijn verschillende kalkstenen onderdelen opgegraven: nissen, halfronde zuilen en sierlijsten. De belangrijkste vondst is een grote steen met een bouwinscriptie. Hieruit blijkt dat de heropbouw van de poort is bevolen door keizer Septimius Severus toen hij op inspectietocht was langs de castella aan de Nedergermaanse grens.

De poortsteen is door de eerste opgravingsleider prof. J.K. Haalebos gedateerd op het jaar 208. Hij heeft ook de Latijnse inscriptie naar het Nederlands vertaald. Zijn vertaling luidt: Keizer L. Septimius Severus Pius Pertinax Augustus, Opperpriester, bekleed met de macht van een volkstribuun etc., Vader der Vaderlands heeft met hulp van gedetacheerde soldaten van het Eerste Legioen voor de Cohors III Praetoria de muur met de poorten die van ouderdom ineengestort was, vanaf de grond herbouwd onder het gouverneurschap van Venedius Rufus.

Pleintje Adventskerk Julianastraat

De Julianastraat volgt vanaf de Adventskerk (halteplaats 12) ongeveer de route van de Limesweg, die eind eerste eeuw is aangelegd. Net als nu is deze straat ook in de Romeinse tijd een horeca- en winkelstraat. Hier zoeken de soldaten én de bewoners van het dorp hun vertier en doen zij hun inkopen. Zij eten een hapje, drinken de nodige bekers wijn en bier, leggen een wedje op het verloop van een spel en misschien maken de heren gebruik van de diensten van een gewillige deerne.

Ook wonen hier ambachtslieden en handelaren. Een belangrijke bron van inkomsten in het dorp is textielindustrie. Het gaat dan om het maken, verven en verstellen van kleding. Langs de kade aan de rivier staan ook grote pakhuizen van handelaren die goederen aan het Romeinse leger leveren. In grote pakamfora worden bijvoorbeeld olijfolie, wijn en garum aangevoerd. Garum is een Romeinse vissaus om het eten smaak te geven. Ook exotische etenswaren, zoals verse en gedroogde dadels en vijgen, worden aangevoerd en kruiden en specerijen zoals koriander en zwarte mosterd.

Routekaart

De routekaart heeft zeventien halteplaatsen. De wandeling kan op elke willekeurige halte worden begonnen, maar gewoon even kijken bij een van deze plekken kan natuurlijk ook. Elke halte heeft een eigen verhaal. Voor de complete route en veel meer informatie klik hier

Dit artikel is eerder verschenen op de nieuwssite van Studio Alphen