Gemeente Alphen aan den Rijn
Gemeente Alphen aan den Rijn steunt het naslagwerk RomeinsAlphen.nl in de vorm van een subsidie (maart 2022) om de website op te starten. Hieraan verbonden is een contract (looptijd tot 1 januari 2026) om te borgen dat de website (minimaal) vijf jaar blijft bestaan. Jaarlijks wordt verantwoording afgelegd aan de beleidsmedewerker erfgoed over groei en onderhoud van de website.
De website Romeins Alphen is op 31 januari 2022 gelanceerd. Eind 2024 is het aantal artikelen (tekst en foto of illustratie) ruim vijfhonderd. Het naslagwerk wordt jaarlijks met minimaal 52 artikelen uitgebreid op de zes themapagina’s: Romeins Rijk, Nedergermaanse Limes, Castellum, Romeins leger, Kampdorp en Allerlei.
Het prille begin van gemeente Alphen aan den Rijn is de bouw van het Romeinse castellum Albaniana pal aan de rivier Rijn in de winter van 40-41. Dit castellum wordt door het Romeinse leger gebouwd met de verovering van het rijke Britannia in het achterhoofd. Keizer Claudius maakt in het jaar 43 daadwerkelijk de oversteek. Een paar jaar later wordt de rivier Rijn de grens van het Romeinse Rijk. Dat is het begin van de Nedergermaanse Limes. Rond deze periode wordt het andere Alphense castellum, Nigrum Pullum in het huidige Zwammerdam, gebouwd. Daarmee heeft de gemeente Alphen aan den Rijn twee Romeinse grenscastella binnen de gemeentegrenzen en dat is een unicum.
Albaniana is tussen 1998 en 2002 opgegraven. De vondst van het castellum was niet onverwacht, want er is tientallen jaren naar de exacte locatie van Albaniana gezocht. Door de ligging en datering van het Alphense castellum werd uiteindelijk het wetenschappelijke belang ingezien van de Rijn als logistieke levensader voor het Romeinse leger tijdens de verovering van Britannia. Veel van de opgegraven vondsten zijn te zien in het Archeologiehuis / Romeins Museum aan de Archeonlaan en in het RMO Leiden. In Museumpark Archeon zijn de eerste Romeinse poort en een deel van de latere houten muur gereconstrueerd. Castellum Albaniana is opgegraven waar nu het Rijnplein en omliggende bebouwing, zoals Theater Castellum, is.
Nigrum Pullum is in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw opgegraven. Met als unieke vondst de Zes Schepen van Zwammerdam. Deze Rijkscollectie is te zien in Restauratiewerf Zwammerdam in de Romeinse afdeling van Museumpark Archeon waar de schepen worden gerestaureerd. Het castellum ligt op het terrein van landgoed De Hooge Burch van zorginstelling Ipse De Bruggen. Dat is tegenwoordig bij de spoorlijn Leiden-Utrecht. In de Romeinse tijd stroomde de Rijn echter een stukje zuidelijker. Bij de opgravingslocatie is het bezoekerscentrum De Haven met een permanente expositie.
Het Romeinse grensgebied binnen de Alphense gemeentegrenzen is veertien kilometer lang. Deze grens is de rivier Oude Rijn. Langs de rivier zijn verschillende (militaire) steunpunten gevonden en opgegraven: Goudse Rijpad tijdens de aanleg van het Nehalennia-aquaduct, De Schans tijdens de bouw van de hoofdvestiging van Zeeman aan de Gouwe, Lemkes-Hoorn tijdens de herontwikkeling van de voormalige kwekerij en Westvaartpark tijdens de bouw van een nieuwe woonwijk bij Hazerswoude-Rijndijk. Ook is het Oog van Koudekerk een belangrijk landschappelijk kenmerk van de Romeinse loop van de Rijn.
Gemeente Alphen aan den Rijn is onderdeel van de Nedergermaanse Limes. Dit grensgebied is in 2021 erkend als een Unesco Wereld Erfgoed.
De website van Gemeente Alphen aan den Rijn staat hier
