Functie van een Romeinse soldatenbarak

In een Romeinse soldatenbarak zijn ongeveer tien contubernia. Elk contubernium is in principe een appartement waarin acht mannen leven en werken.

• Zij hebben een slaapplaats nodig.
• Zij hebben een opslag voor hun uitrusting nodig.
• Zij hebben kookruimte nodig.
• Zij hebben ruimte om te eten nodig.
• Zij hebben ruimte voor het uitvoeren van kleine klusjes nodig.
• Zij hebben een plek om te recreëren nodig.

Dit alles moet gebeuren in een ruimte die ongeveer 7 meter diep en 3,5 meter breed is. Deze ruimte wordt in tweeën gedeeld door een tussenmuur op ongeveer 2 meter van de ingang.

De voordeur van een contubernium komt direct uit in de ondiepe wapenkamer (arma). Deze is ongeveer 3,5 meter breed en een kleine 2 meter diep. Hier zijn stellingkasten voor harnas, helm en wapens en er is ruimte om speren en schilden te plaatsen. De achterruimte (papilione) is het verblijf van de soldaten. Deze is ook 3,5 meter breed, maar is in totaal 4,8 meter diep. De bruikbare ruimte is minder door de deuropening en door de haardplaats.

Slaapplaatsen

Het grootste obstakel voor een compacte maar werkbare indeling van de verblijfsruimte is de plek voor de slaapplaatsen. In de loop der jaren zijn verschillende oplossingen bedacht:

• Stromatrassen
• Nachtdiensten
• Stapelbedden
• Verdieping

Stromatrassen zijn niet praktisch en lossen het ruimtegebrek niet op. Diensten waarbij er telkens maximaal zes soldaten slapen, bestaan niet en zijn ook niet logisch in het Romeinse leger. Stapelbedden zijn nooit aangetoond en daarom zeer onwaarschijnlijk.

Kookplaats

Romeinse soldaten ontvangen een rantsoen. Dit moeten zij dan zelf verwerken tot maaltijden. Er is niet zoiets als een mess hall of een centrale keuken met of zonder eetzaal. Er is dus minimaal een kookplaats nodig.

Alleen een haard is niet genoeg om te kunnen koken. Er is ook ruimte nodig om keukenspullen te bewaren, voedsel te bewaren en voedsel voor te bereiden. Romeinen gebruiken zeker grote wrijfschalen (mortaria) voor hun voedselbereiding. Daarnaast moet er ook ruimte zijn om te eten. Een kruk of bank is dan minimaal. Normaal gesproken is er ook een tafel nodig.

Werken

Behalve om aan te eten is een tafel ook erg nuttig bij het doen van kleine klussen aan de eigen uitrusting. Onderhoud, zoals poetsen, en kleine reparaties doen soldaten zelf. Voor grote reparaties kunnen zij terecht in de fabrica, de bedrijfsruimten van een castellum. Verder kunnen soldaten aan de tafel een brief naar huis schrijven of een spel spelen. Bovendien kan hier in de avonduren een olielampje branden.

Reconstructie & functionaliteit

De grote uitdaging bij de in omloop zijnde reconstructies is dat niet is voorzien in de functionaliteit van de ruimte. Voor de noodzakelijke functies is gewoon geen plaats. De reconstructie van een contubernium in Valkenburg is een treffend en vaak gebruikt voorbeeld. Hier is goed te zien dat een groep van acht mannen in deze ruimte niet kan leven. Er is te weinig ruimte voor voldoende slaapplaatsen, er is geen tafel met zitplaatsen en er is geen ruimte voor keukenspullen en het bereiden van maaltijden.

Foto: samen eten aan de grote tafel
Illustratie: bovenaanzicht reconstructie contubernium Valkenburg (Hingh en Vos 2006)