Het terrein is er woest. Het klimaat ruw. Het leven en landschap somber.

Welkom in Romeins Alphen!

Een Romeinse boerderij in Koudekerk

Een Romeinse boerderij in Koudekerk

17 december 2023

De Romeinen hebben sporen achtergelaten in Koudekerk. Dat is opmerkelijk omdat er geen Romeinen wonen als het grensgebied, de latere Limes, eenmaal is ingesteld. Er is echter een oudere boerderij gevonden met duidelijk Romeinse invloed en er is veel Romeins puin uit een latere periode.

In de Lagewaardse Polder is een vroegmiddeleeuwse nederzetting opgegraven. Rond het jaar 500 vestigen zich hier boeren bij een kreek die afwatert op de Oude Rijn. Rond het jaar 800 wordt de nederzetting verlaten. Er zijn zes verschillende boerderijerven opgegraven. En: er ligt opvallend veel Romeins puin inclusief scherven. Dit is waarschijnlijk afkomstig van het verlaten castellum Albaniana een paar kilometer verderop en is door lokale bevolking gebruikt. Het stenen castellum werd door overstromingen met een kleilaag afgedekt, maar is in de Karolingische periode afgegraven.

De vreemde eend in de bijt is een vroeg-Romeinse boerderij, die evengoed als laat-IJzertijd kan worden gecategoriseerd. De late IJzertijd loopt tot ongeveer het instellen van de Limesgrens vanaf het jaar 47. De Romeinse tijd begint op dat moment officieel in deze regio. Maar, de Romeinen zijn dan al tientallen jaren actief in de hele kuststreek en op de Oude Rijn en zij beschouwen de Rijn niet als grens. De bewoners van het kustgebied en langs de rivieren zijn Frisii en zij wonen tussen de monding van de Maas en de Eems.

Vroeg-Romeinse boerderij ♥

De vroeg-Romeinse boerderij wordt zo benoemd door het gevonden aardewerk en de plattegrond. Er is lokaal handgemaakt aardewerk gevonden, maar nauwelijks Romeins gedraaid aardewerk. De plattegrond is zeker uit de  vroeg-Romeinse periode, het gaat om een drieschepig woonstalhuis. Deze boerderij is rond het jaar 50 verlaten. Dat komt overeen met de wens van keizer Claudius die, als de grens eenmaal een feit is, de boeren niet in de buurt van de oever van de Oude Rijn wil laten wonen.

Romeinse kan ♥

Apart is de vondst van een kan uit de derde eeuw. Deze vrijwel complete bronzen kan van Zuid-Gallische herkomst is een pronkstuk. Er zijn verschillende opties hoe en waarom de kostbare kan op het opgravingsterrein terecht is gekomen. De eerste optie is dat het om een ‘erfstuk’ gaat van een Merovingische familie, die dit na een paar honderd jaar in de kreek is verloren of heeft weggegooid. De tweede optie is dat het om een op het castellumterrein van Albaniana gevonden kan gaat. De derde optie is dat het om een wateroffer (of een verlies) gaat van een Romeinse waarschijnlijk militaire eigenaar aan het einde van de derde eeuw in deze regio als de castella langs dit deel van de Limesgrens worden verlaten.

Opgravingen en rapportage

De eerste opgraving op deze locatie in Koudekerk is in 1978-1979. De eerste veldverkenning in 1991, de tweede in 2002. Vervolgens zijn alle gegevens verzameld en is in 2007 een rapport door AWN Rijnstreek gepubliceerd. In het rapport zijn alle gegevens zoveel mogelijk toegankelijk gemaakt door Pierre van Grinsven en Menno Dijkstra (zie literatuurlijst).

Foto: een opvallende vondst is de Romeinse kan met een datering in de derde eeuw (Provinciaal Archeologisch Depot Zuid-Holland / Erfgoedhuis Zuid-Holland CC BY 4.0)