Het terrein is er woest. Het klimaat ruw. Het leven en landschap somber.

Welkom in Romeins Alphen!

De exotische kip

De exotische kip

08 januari 2024

De kip bestaat als soort ongeveer 3.500 jaar en is samen met rijst en granen verspreid over de hele wereld. De Romeinen hebben een flink steentje bijgedragen aan de verspreiding in Europa door de kip als ‘draagbaar’ voedsel mee te nemen.

De kip is de gedomesticeerde variant van een Thaise oerwoud-fazant. Uit nieuwe onderzoeken (zie literatuurlijst) blijkt dat tussen 1650 en 1250 BCE de kip in combinatie met rijst en gierst voorkomt, maar dat deze tamme variant verder nog nergens te vinden is. Wel zijn de wilde voorouders van de tamme kip in Azië te traceren. De eerste gedomesticeerde kippen zijn overigens kleiner en taniger dan de huidige kippensoorten die voor het vlees worden gefokt.

De verspreiding verder in Azië heeft te maken met de verspreiding van rijst- en gierstteelt, oftewel de landbouw. Rond het begin van de jaartelling arriveert de kip in Japan en in de middeleeuwen in het noorden van China en Mongolië.

Rond 500 BCE is de kip aangekomen in het oostelijk Middellandse Zeegebied en in Ethiopië. Later volgen het aangrenzende Egypte en een deel van de Noord-Afrikaanse kust. De laatste Afrikaanse gebieden waar de gedomesticeerde kip wordt gehouden, tussen 500 en 1000 CE, zijn West- en Zuid-Afrika. In Australië arriveert de kip tegelijk met de Europeanen, eind achttiende eeuw.

Europese verspreiding

Griekse zeevaarders verspreiden de kip rond de Middellandse Zee. De kip komt het eerst voor in de kustgebieden met een uitloper naar de Keltische culturen in het brongebied van Rijn en Donau rond 500 BCE. In het kielzog van het Romeinse leger zijn vervolgens de kippen te vinden in veroverde gebieden in Gallië en Germanië. De kip is waarschijnlijk eerst verspreid via handelsroutes op zee en vervolgens via antieke grootmachten en daarna via christelijke Romeinse missionarissen. En zo arriveert de kip uiteindelijk in Schotland en vervolgens het laatst in noordelijk Scandinavië.

Exotische vogel

Uit de onderzoeken blijkt dat de vroegste Europese kippen, in Brons- en IJzertijd, voorkomen in de context van religie, grafrituelen en in aristocratische huishoudens en dat het om volwassen dieren gaat. Het kippenvlees is niet opgegeten, er zijn namelijk geen sporen van slacht gevonden op de complete skeletten. Het lijkt erop dat de exotische vogel in eerste instantie als bijzonder wordt gezien en pas eeuwen later als voedselbron, net als veel andere ‘nieuwe’ diersoorten.

Romeinse kippen

Tijdens de Romeinse periode worden haantjes en hennen respectievelijk in graven van mannen en vrouwen gevonden. Ook worden haantjes in Britannia in een tempel aan de Romeinse god Mercurius geofferd. Eerst gaat het om een overgangsritueel en later om een voedseloffer.

Pas een paar honderd jaar na de introductie in Europa verspreiden de Romeinen de kippen over het hele Romeinse Rijk, vaak in het kielzog van het Romeinse leger. Romeinen eten graag kippen, vooral gecastreerde mannetjes, en zij eten ook graag eieren. Er zijn zelfs regels voor het houden van kippen en ook veel recepten, onder meer in de kookboeken van Apicius.