Albaniana: de zuidelijke poort
Het Romeinse castellum Albaniana heeft vier poorten. De zuidelijke poort is het eerste gebouwd. Daarna de noordelijke poort en de oostelijke poort aan de kade. Van de westelijke poort is niet zeker wanneer deze gebouwd is en ook niet of deze als normale in- en uitgang dienst deed.
Normaal gesproken is de hoofdweg de noord-zuidroute met als belangrijkste poort de zuidelijke. De weg stopt bij de hoofdingang van het principia, het hoofdkwartier, en loopt dan om dit gebouw heen. Oost-west loopt voor het principia de tweede hoofdweg.
De Romeinse grensforten hebben in het noordwesten van het Rijk een andere indeling. Dit komt omdat zij de rivier Rijn bewaken. Het castellum staat daarom ook met de lange zijde naar de rivier. Hier komen transporten, troepen en gasten aan. Zij kunnen via de oostelijke poort rechtstreeks naar het hoofdkwartier lopen.
Pas tientallen jaren later wordt de zuidelijke poort belangrijk. De weg vanuit het castellum sluit namelijk aan deze kant aan op de belangrijke Limesweg die vanaf eind eerste eeuw langs de rivier loopt. Toch is het de zuidelijke poort die als eerste is gebouwd. In principe dus precies zoals de Romeinse bouwtraditie voorschrijft.
Onderzoek
De zuidelijke poort is, min of meer bij toeval, het beste onderzocht. Dat komt omdat de locatie van deze poort precies ‘in de weg’ lag van een nieuw aan te leggen moderne riolering in het Alphense stadshart. Uit de bovenste laag is de beroemde poortsteen met inscriptie uit het begin van de derde eeuw tevoorschijn gekomen. In de onderste, oudste, bouwlaag is de eerste houten poort uit 40-41 gevonden. Van deze poort staat een levensgrote reconstructie in Museumpark Archeon.
Foto boven: de reconstructie van de zuidelijke poort in Museumpark Archeon
Foto onder: de zuidelijke poort in de maquette van castellum Albaniana in het Alphense gemeentehuis
